Praktyczne porady dla ucznia i studenta

Jak się uczyć, aby się nauczyć?

Nie wkuwaj na pamięć – zrozum i aktywnie analizuj materiał

Badania związane z modelem poziomów przetwarzania pokazują, że im głębiej przetworzysz daną informację, tym większe jest prawdopodobieństwo, że na długo pozostanie ona w pamięci.

Craik i Lockhart (1972, za:Maruszewski, 2003) stwierdzili, że bierne powtarzanie nie daje efektu lepszego pamiętania.

W praktyce: Każda operacja umysłowa wykonana na nowym materiale pomaga Ci zapamiętać go na dłużej. Im większej liczbie interpretacji, porównań, analiz poddasz informacje, które masz przyswoić, tym głębiej utkwią w Twojej pamięci.

Nasza rada: nie wkuwaj na pamięć. Aby się uczyć szybko i efektywnie staraj się zrozumieć i opracować materiał, nadaj mu sens, znajdź związek między poszczególnym partiami. W praktyce można to zastosować nie tylko czytając ze zrozumieniem, ale także robiąc notatki, rysując mapę myśli, robiąc konspekty, kojarząc nowe fakty z już znanymi, referując znajomym i domownikom opracowany materiał.
 

Ucz się tak, jak będziesz pytany

Od blisko 40 lat w psychologii znana jest zasada specyficzności kodowania (Maruszewski, 2003). Najprościej rzecz ujmując polega ona na tym, że więcej i lepiej sobie przypomnimy, jeśli sytuacja, w której sobie przypominamy będzie podobna do sytuacji, w której zapamiętywaliśmy (kodowaliśmy).

Czego dowiem się dalej?

  • Jakie są techniki uczenia się
  • O co trzeba zadbać aby uczyć się efektywnie i szybko?


 
 
Dlatego warto np. przykładać się do zrozumienia i zapamiętania materiału na lekcjach czy wykładach, jeśli wiemy, że później będziemy pisać klasówkę czy egzamin w tej samej (lub podobnej) sali! A jeśli chcemy przypomnieć sobie dokładnie zdarzenie z naszej przeszłości warto spróbować wprowadzić się w podobny nastrój, który towarzyszył nam, gdy dane zdarzenie przeżywaliśmy…
W praktyce:  Wyobraź sobie, że masz nauczyć się gatunków drzew. Inaczej będziesz się uczył, jeśli wiesz, że profesor zabierze Cię do lasu i będzie kazał rozpoznawać drzewa po tym jak wyglądają ich liście i konary, a inaczej, jeśli wiesz, że będziesz miał wypisać gatunki na kartce lub rozwiązać test.
Jednak nie zawsze wiesz, w jaki sposób będzie egzekwowana wiedza. Spróbuj uczyć się na różne sposoby. Patrz przez pryzmat różnych zjawisk. Zmieniaj kontekst kodowania, a nie będziesz miał problemu z wydobyciem informacji. Sam zadawaj sobie różnie skonstruowane pytania do danego zakresu wiedzy.
Jeśli egzamin jest ustny nie poprzestawaj na uczeniu się z notatek – nawet najlepszych. Recytuj wyuczony materiał i na głos odpowiadaj na wymyślone przez siebie pytania.
Jeśli to możliwe korzystaj z egzaminów próbnych lub wykonuj testy z ubiegłych lat – nie tylko zapoznasz się z sytuacją zdawania, ale też poznasz konstrukcję i będziesz potrafił sensowniej uporządkować materiał, który musisz opanować.
 
Utrwalanie w pamięci – świadomie układaj informacje
Efekty te tłumaczy się tym, że wcześniej zdobyte informacje już zaczynają się utrwalać w pamięci długotrwałej (były pierwsze) a najnowsze są jeszcze podtrzymywane w naszej pamięci krótkotrwałej (są jeszcze świeże).
Informacje są przenoszone do pamięci długotrwałej (zapamiętywane na dłużej) sekwencyjnie. Psychologowie odkryli, że lepiej zapamiętujemy informacje z początku (efekt pierwszeństwa) i z końca szeregu (efekt świeżości), niż te, które znalazły się pośrodku.
W praktyce: Próbuj przekomponować wielokrotnie materiał, którego masz się nauczyć, tak by poszczególne elementy znajdowały się w różnych jego miejscach. Staraj się, by określone informacje nie były zawsze na początku lub na końcu szeregu.
Jeśli nie możesz przemeblować materiału, podziel go na mniejsze części i rób przerwy po opanowaniu każdego segmentu.
 
„Repetitio est mater studiorum” – Powtarzanie jest istotą uczenia się
Ale nie bezmyślne i bierne!


Tę znaną od wieków prawdę potwierdzili psychologowie. Badania dowiodły, że rozumne powtarzanie danego materiału utrwala go w naszej pamięci i ułatwia odtwarzanie (Maruszewski, 2003). Jednocześnie dowiedziono, że mózg potrzebuje przerwy, by zdążyć zapamiętać informację. Synteza nowych białek, rozbudowywanie dendrytów neuronów, wytwarzanie nowych połączeń synaptycznych – te i inne zmiany zachodzące w mózgu, kiedy się uczymy wymagają godzin, dni, a nawet miesięcy! Dlatego warto rozłożyć powtórki w czasie i dać sobie oddech na przyswojenie danych.
W praktyce: Powtarzaj, powtarzaj i jeszcze raz powtarzaj. Jeśli chcesz jakiś materiał zapamiętać na bardzo długo lub na zawsze, rozłóż powtórki w czasie i stopniowo wydłużaj czas między kolejnymi powtórkami.
Nie ucz się w dniu egzaminu – wtedy istnieje małe prawdopodobieństwo, że skutecznie przyswoisz nowe treści. Twojemu mózgowi może zabraknąć czasu, by skutecznie zapamiętać. Rób przerwy. Po pierwsze, dajesz wtedy mózgowi czas na wytworzenie nowych połączeń między neuronami a po drugie, zwiększasz swoje szanse na utrwalenie materiału w pamięci długotrwałej poprzez maksymalne wykorzystanie efektów pierwszeństwa i świeżości!
 
Wykorzystuj różnorodne mnemotechniki

Już starożytni zauważyli, że istnieją pewne sztuczki pomagające w zapamiętywaniu.

Dziś istnieje wiele sposobów, by porcjować materiał i łatwiej zapamiętywać takie spakowane części. Wykorzystuje się do tego nie tylko pamięć, ale przede wszystkim wyobraźnię, zmysły, skojarzenia.

W praktyce: Rób dobre notatki – stawiaj na strukturę i urozmaicenie. Możesz też zapoznać się z teorią mind mappingu i spróbować wykorzystać jej założenia (choć to metoda nie dla wszystkich).
Stosuj mnemotechniki. Są przyjemne i skuteczne! Poznaj kilka podstawowych technik zapamiętywania, a potem sam szukaj swoich sposobów, by zapamiętywać efektownie i efektywnie.

 
Baw się nauką i myśl o celu
Powszechnie wiadomo, że to, czego uczysz dla siebie zostaje w głowie na dłużej. Dzieje się tak dlatego, że dostrzegasz cel przyswojenia danego materiału, widzisz jego praktyczne zastosowanie albo uczenie się jakiegoś tematu sprawia Ci przyjemność. Naukowcy dowiedli, że dobry nastrój sprzyja uczeniu się i procesom pamięciowym (Ashby, Isen i Turken, 1999).
W praktyce: Zanim zasiądziesz do nauki zastanów się, gdzie wykorzystasz dany materiał, jakie jego części najbardziej przydadzą Ci się na co dzień. Mając w głowie jasny cel zwiększysz swoją motywację. Jeśli temat nie jest dla Ciebie interesujący, spróbuj bawić się samym procesem uczenia.
Sprawdzaj mnemotechniki, które poznałeś, wymyślaj nowe. Sprawdź, czy lepiej uczysz się słuchając, czytając czy przepisując. Potraktuj naukę jako trening uczenia się – baw się nauką.
 
W zdrowym ciele…

Nadmierny stres, przemęczenie, rozchwianie emocjonalne nie sprzyjają zapamiętywaniu.

Kiedy jesteś rozkojarzony, masz kłopoty z koncentracją. Wtedy nauka trwa dłużej i przynosi gorsze efekty.
 
W praktyce: Zadbaj o siebie. Wyśpij się, najedz, bądź wypoczęty. Uprawiaj sport albo wyjdź na spacer. Dotlenisz się a przy okazji zapomnisz o problemach. Jeśli żyjesz w stresie, zapoznaj się z technikami relaksacji i próbuj je stosować. Kiedy Twoje ciało będzie w pełni sił a umysł jasny, nauka pójdzie szybciej, a jej efekty będą lepsze.
Nie żałuj czasu na przerwy – są konieczne nie tylko dla Twojego odpoczynku, ale także dla procesu pamięci. Pomyśl także o swoim otoczeniu – niech będzie komfortowe, przyjemne. Jednocześnie zadbaj, by nic Cię nie rozpraszało.

 
Bibliografia
Ashby, Isen i Turken (1999). A Neuropsychological Theory of Positive Affect and Its Influence on Cognition. Psychological Review, 106, 529-550.
Maruszewski, T. (2003). Psychologia poznawcza. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.