Co to jest IQ?

IQ to skrót od angielskich słów intelligence quotient oznaczających iloraz inteligencji. W Polsce stosuje się też bardziej swojsko brzmiący skrót II.

To, co dziś z przyzwyczajenia nazywamy ilorazem inteligencji, dawno już ilorazem nie jest. A i z tym, czy mierzy on inteligencję, pewnie wielu autorów współczesnych teorii mogłoby się nie zgodzić.

Czego dowiem się dalej?

  • Co to jest Iloraz Inteligencji?
  • Jakie są modele liczenia Ilorazu Inteligencji
  • Jakie jest przeciętne IQ?


 
 
Początki badań nad rozwojem umysłowym

Kiedy rozpoczynano mierzenie inteligencji, robiono to po to, by zdiagnozować, które dzieci rozwijają się normalnie, a które należy zaliczyć do umysłowo opóźnionych.

Alfred Binet – francuski psycholog, który na prośbę Ministerstwa Oświaty podjął się tego zadania i opracowania programów pomocy dla dzieci upośledzonych – skonstruował zestaw testów, które mierzyły zdolności umysłowe dzieci. Testy ułożył zgodnie ze stopniem trudności, a następnie określił progi wykonania testów charakterystyczne dla kolejnych grup wiekowych.
W ten sposób dowiedział się, że np. przeciętny pięciolatek radzi sobie z pierwszymi sześcioma zadaniami a ośmiolatek z dziesięcioma. Zgodnie z tym tokiem myślenia określał dla każdego dziecka tzw. wiek umysłowy, który wskazywał, na poziomie jakiego wieku funkcjonuje intelektualnie dane dziecko. Porównując wiek umysłowy z rzeczywistym wiekiem życia, potrafił określić, czy jego rozwój przebiega prawidłowo. I tak dziecko pięcioletnie rozwiązujące testy na poziomie trzylatka było uznawane za opóźnione, zaś dziecko czteroletnie rozwiązujące testy na poziomie siedmiolatka było uznawane za wybitnie zdolne.
Tak skonstruowana teoria napotykała jednak pewne trudności. Wiązało się to z faktem, iż rok opóźnienia w stosunku do rówieśników w przypadku dziecka dwuletniego ma dużo większe znaczenie, niż rok opóźnienia w przypadku dwunastolatka.
Pierwszy model ilorazu inteligencji
Z tym problemem doskonale poradził sobie niemiecki psycholog Wilhelmiliam Stern, twórca ilorazu inteligencji, który postanowił dzielić wiek umysłowy dziecka przez wiek życia, a następnie mnożył wynik przez sto, by pozbyć się kłopotliwych ułamków dziesiętnych.

Dziś nie korzysta się już z tego sposobu obliczeń. Naukowcy zauważyli, że tak skonstruowany II nie nadaje się do mierzenia tej zdolności u dzieci, zakłada on bowiem, że wiek umysłowy rośnie proporcjonalnie do wieku życia. Tak jednak się nie dzieje. Wiek umysłowy idzie w parze z wiekiem życia tylko do 13 roku życia, potem rozwój spowalnia, by w 16 r. ż. prawie zupełnie się zatrzymać. Początkowo próbowano zniwelować tę różnicę powiększając wiek życia o wartości korygujące, co w niektórych testach stosuje się do dziś.
Współczesny iloraz inteligencji
W większości stosowanych obecnie testów oblicza się iloraz inteligencji korzystając z tzw. dewiacyjnego ilorazu inteligencji. Zrozumienie dokładnej budowy mierzonego współcześnie ilorazu inteligencji wymaga pewnej dozy zamiłowania do statystyki, nie jest to już bowiem ten sam dziecinny iloraz, który widzisz powyżej. Upraszczając sprawę, gdybyś dziś wykonał test inteligencji, Twój wynik nie zostałby porównany z Twoim wiekiem życia, ale ze średnim wynikiem testu dla Twojej grupy wiekowej. Co więcej, jest on porównywany nie tylko z wynikami osób w tym samym wieku, ale także z tej samej populacji (narodowości) i tej samej płci. Inne są normy na przykład dla Amerykanów, a inne dla Polaków.
Ilu geniuszy jest wśród nas?
Dodatkowo badacze zakładają, że inteligencja, podobnie jak inne cechy osobnicze np. wzrost ma w populacji rozkład normalny (in. krzywej Gaussa lub krzywej w kształcie dzwonu). Oznacza to, że najwięcej jest osób średnio inteligentnych, a najmniej geniuszy i osób skrajnie upośledzonych.

Osoby przeciętnie inteligentne (wynik od 85 do 115 w skali inteligencji (między -1σ a +1σ) stanowią niespełna 70% społeczeństwa. Osoby o inteligencji powyżej przeciętnej (116 do 130, między +1σ a +2σ) stanowią 14 % populacji, tyle samo co osoby o inteligencji poniżej przeciętnej (70 do 85). Osoby upośledzone umysłowo (wynik poniżej 70 w teście inteligencji) stanowią nieco ponad 2% społeczeństwa – tyle samo, co geniusze.