Skąd się wzięła inteligencja emocjonalna?

W 1995 roku tygodnik „Time” ogłosił, że minęła już era ilorazu inteligencji, a nadszedł czas inteligencji emocjonalnej, bo to właśnie ona decyduje o tym, czy jesteśmy mądrzy i godni życiowego sukcesu.

Być może powodem tak dużego zainteresowania ilorazem emocjonalnym był spadek powodzenia ilorazu inteligencji, który wprawdzie dobrze określa akademickie zdolności człowieka, ale słabo przewiduje jego powodzenie w pracy i sukces życiowy.

Swój sukces inteligencja emocjonalna zawdzięcza pewnie także niektórym sensacyjnym (i przesadnym) doniesieniom, które dowodzą, że ma ona wpływ na powodzenie w życiu zawodowym i prywatnym. I tak, menadżerowie średniego szczebla dużo lepiej mieli radzić sobie w życiu zawodowym, wyżej oceniać swoje zadowolenie z pracy i przeżywać niższy stres związany z obowiązkami kierowniczego stanowiska, jeśli wykazywali wysoki poziom inteligencji emocjonalnej.

Owa moda, która nastała w latach 90., zdaje się nie przemijać. Podręczniki i poradniki z zakresu inteligencji emocjonalnej nie są już wprawdzie na szczytach list bestsellerów, ale szkolenia z tej tematyki weszły na stałe do zestawu szkoleń biznesowych.

 
 
Co to jest inteligencja emocjonalna?
Co to jest inteligencja społeczna?
Inteligencja społeczna u zwierząt

 
Co to jest inteligencja emocjonalna?
Konstrukt opracowany przez amerykańskich badaczy P. Saloveya i J. Mayera (1990) to, upraszczając, umiejętność dobrego radzenia sobie z emocjami swoimi i innych ludzi.
Przede wszystkim jest to zdolność dostrzegania i ekspresji emocji. Każdy człowiek posiada wrodzoną umiejętność dostrzegania podstawowych emocji, jednak umiejętność rozeznania się w szerszej ich palecie, bądź też odróżnienia uczuć prawdziwych od udawanych wymaga pewnej sprawności.
Inteligencja emocjonalna to także zdolność do włączania emocji w procesy myślenia. Dzięki temu jesteś w stanie lepiej rozumieć uczucia i kontrolować je, a także wykorzystywać przy okazji innych procesów np. pamięciowych. Spróbuj przywołać nastrój odprężenia i błogości, jaki towarzyszył Ci podczas ostatnich wakacji, a z pewnością uda Ci się przywołać wiele szczegółów związanych z wyjazdem i przypomnisz sobie wreszcie imię tej ślicznej kelnerki.
Inteligencja emocjonalna umożliwia rozumienie i analizowanie emocji. Pozwala trafnie nazywać i oceniać złożone stany emocjonalne, a także zauważać logiczne powiązania pomiędzy kolejnymi odcieniami emocji. Osoba o dobrze rozwiniętej inteligencji emocjonalnej z łatwością wczuje się w odczucia drugiego człowieka i zrozumie, czemu tamten najpierw odczuwał złość, a po jej agresywnym wyładowaniu ma poczucie winy. Będzie też potrafiła odróżnić smutek od rozpaczy, rozżalenia i poczucia krzywdy.
Ostatnim ważnym elementem inteligencji emocjonalnej jest zarządzanie emocjami. Umiejętność ta obejmuje rozumne kontrolowanie własnych emocji, zdolność panowania nad nimi. Inteligencja emocjonalna sprawia, że potrafisz wyrażać emocje w zdrowy i przemyślany sposób. Kiedy jesteś wściekły na swojego brata możesz oczywiście wejść do jego biura i natychmiast wykrzyczeć wszystkie swoje żale, ale wybierzesz pewnie spokojne wyjaśnienie z nim spornych kwestii jak tylko nadarzy się taka okazja bądź szybką jazdę na rowerze w celu rozładowania złości. Kiedy jest Ci smutno, będziesz wiedział, co należy zrobić – czy lepiej działa na Ciebie płakanie w poduszkę i słuchanie nostalgicznych ballad czy pójście do kina na dobrą komedię.
Co to jest inteligencja społeczna?
Już na początku badań nad inteligencją, kiedy „na topie” był i jeszcze przez dziesięciolecia miało być IQ, badacze dostrzegli (a konkretnie E. Thorndike w 1920 roku), że istnieje pewna zdolność, której nie da się zmierzyć za pomocą testów inteligencji, ale można ją dostrzec zarówno na podwórkach, jak i w przedsiębiorstwach czy koszarach.
Inteligencja społeczna jest traktowana jako umiejętność rozumienia innych ludzi i mądrego postępowania z nimi. Jest to zdolność do dostrzegania subtelnych wskazówek, jakie niosą ze sobą sytuacje społeczne. Osoba o rozwiniętej inteligencji społecznej będzie potrafiła bez trudu ocenić, które z kilku osób w pomieszczeniu mają ze sobą romans, a które pozostają w konflikcie.
Inteligencja społeczna u zwierząt
Inteligencja społeczna przejawia się już u naszych najbliższych krewnych w świecie zwierząt – szympansów.
Badacze zauważyli, że osobniki niższe w stadzie kopulują często z samicami, do których ich faktyczna pozycja w hierarchii nie daje im dostępu. Warunkiem jest ukrycie się za jakąś naturalną zasłoną. O dziwo znaczenie ma ukrycie jedynie „kluczowej” części ciała samicy, w czym samice ochoczo pomagają, ukrywając się celowo w zaroślach lub za głazami. Ten z pozoru prosty i mało elegancji chwyt oznacza, że szympansy zdają sobie sprawę w jaki sposób wpływać na obraz świata innych osobników (czyli sprawić, żeby dominujący samiec sądził, że partnerka jest mu wierna) oraz współpracować ze sobą w celu oszukania innych.
Szympansy doskonale potrafią też odczytywać relacje łączące poszczególne osobniki w stadzie. Kiedy dwóm dorosłym samicom prezentowano nagrany na taśmie krzyk szympansiątka, dla którego jedna z samic jest matką, ich zachowanie różniło się od siebie. Matka słysząc krzyk dziecka reagowała przerażeniem, a nie – matka zwróceniem wzroku na matkę. Sugeruje to, że rozumiała, łączącą pozostałe osobniki relację pokrewieństwa. Obecnie ocenia się, że inteligencja społeczna dorosłych szympansów jest porównywalna z tymi zdolnościami u kilkuletnich dzieci.

 
Bibliografia
Salovey, P. i Mayer, J. D. (1990). Emotional intelligence. Imagination, Cognition and Personality, 9, 185-211.