Przykładowe ćwiczenia na koncentrację uwagi:


 
 
 
(sprawdź ćwiczenia dopiero po przeczytaniu całego artykułu)

Czym jest koncentracja uwagi?

Najprościej rzecz ujmując, uwaga jest mechanizmem redukcji nadmiaru informacji (Nęcka, 2003).

To złożona funkcja naszego umysłu, która pozwala nam skutecznie obracać się i działać w środowisku obfitującym w miliony bodźców (tak zewnętrznych, jak wewnętrznych).
Dzięki niej aktywnie przetwarzamy tylko część z setek i tysięcy informacji, możemy wybierać te najważniejsze, błyskawicznie dostrzegać te nowe i skupiać się przez dłuższy czas na tych ciągłych.
To system uwagowy decyduje co dostanie się do naszej świadomości. Monitoruje on nieprzerwanie „tło”, całe nasze otoczenie.

Wyobraź sobie, że bierzesz udział w fenomenalnej, tylko że tłocznej imprezie. Stoisz w jednym z narożników wielkiego salonu. Rozmawiasz z jedną ze swoich znajomych (bardzo atrakcyjną zresztą). Wkoło zgiełk i swawola. Gdzieś z głośników gra muzyka, ludzie śmieją się, przekrzykują, wylewają na siebie drinki.

Ty skupiasz się mimo wszystko całkowicie na słowach swojej rozmówczyni. Wszystko w koło jest tylko „tłem”, które doskonale umiesz ignorować.
Nagle ze środka pomieszczenia ktoś bardzo głośno wykrzykuje Twoje imię. A Ty… natychmiast odwracasz się w stronę wołania.
W ułamku sekundy zareagowałeś na ten znaczący bodziec, przerwałeś rozmowę i wyostrzyłeś zmysły, za tym kimś, kto mógł do Ciebie krzyknąć. „Tło” nie było tak do końca ignorowane, na poziomie przedświadomym było cały czas monitorowane. To zjawisko, zwane efektem koktajl party obrazuje jeden z wielu niesamowitych mechanizmów naszej uwagi.
Funkcje uwagi

 
Istnieją cztery podstawowe funkcje uwagi; selektywność, czujność, przeszukiwanie oraz podzielność (czyli kontrola czynności jednoczesnych).
 

Selektywność to nasza zdolność do wyboru czyli selekcji jednego źródła informacji (bodźca, myśli) kosztem innych. Efekt koktajl party korzysta właśnie z naszej znakomitej i szybkiej zdolności selekcjonowania napływających do nas informacji. Ćwiczeniem, które dobrze testuje (i obciąża dodatkowymi wymaganiami) selektywność uwagi jest Synchronizator Półkul.

Czujność to zdolność utrzymywania stałej gotowości do działania, długotrwałego oczekiwania na pojawienie się konkretnego bodźca, na który ma się zareagować. Kontrolerzy lotów należą do ludzi polegających w pracy głównie na swojej czujności (jest to ciężkie i wyczerpujące zajęcie).
Przeszukiwanie to zdolność aktywnego badania otoczenia w celu odnalezienia obiektów spełniających dane kryterium. Grzybiarze są przede wszystkim przeszukiwaczami.
Podzielność to zdolność, której używamy, gdy musimy wykonać kilka zadań naraz. Nasza uwaga dokonuje wtedy najprawdopodobniej ultraszybkich „przeskoków” pomiędzy zadaniami, tak by przez kilka sekund skupiać się na każdym z osobna. Najpowszechniejszą sytuacją, kiedy musimy korzystać z podzielności, jest słuchanie wykładu (lekcji, przemówienia) i równoczesne robienie notatek.
W potocznym ujęciu koncentracja, czy skupienie uwagi oznacza zatem pełne zaangażowanie poszczególnych (w zależności od wymagań) funkcji w dane zadanie.
 
Systemy uwagowe w mózgu
Michael Posner (Posner, 1994) wyróżnił trzy systemy uwagi: uwagę orientacyjną (orienting attention), wykonawczą (executive attention) oraz system pobudzeniowy (allerting system). Każdy z nich ma swoje określone podstawy mózgowe.
Uwaga orientacyjna to układ związany z detekcją nowych bodźców i ich analizą sensoryczną. Obszary w mózgu odpowiedzialne za te zadania to części płata ciemieniowego oraz śródmózgowia.
Uwaga wykonawcza to układ przetwarzający bodźce szczególnie istotne oraz kontrolujący tak procesy psychiczne jak i reakcje motoryczne. W mózgu obszarami odpowiadającymi za uwagę wykonawczą są przede wszystkim różne pola płatów czołowych.
System pobudzeniowy to układ, który odpowiada za utrzymywanie aktywności neuronów na odpowiednim poziomie podczas wykonywania określonych zadań. System ten niejako „rozprzestrzenia się” po całym układzie nerwowym (wraz z aktywnością) a jego źródła znajdują się w pniu mózgu.

 
Bibliografia:
Nęcka, E. (2003). Procesy uwagi. W: J. Strelau (red.). Psychologia. Podręcznik akademicki. Tom II. (s. 77-96). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Posner, M. (1994). Attention: The mechanisms of consciousness. Proceedings of National Academy of Sciences, 91, 7398-7403